Gminy łamią prawo antymonopolowe

W świetle prawa konkurencji gmina – mimo, że jest podstawową jednostką samorządu terytorialnego – traktowana jest jako przedsiębiorca, świadczy bowiem usługi użyteczności publicznej. Ponadto mogą być one wykonywane przez spółki komunalne (takie jak miejskie przedsiębiorstwo wodociągów i kanalizacji czy miejskie przedsiębiorstwo oczyszczania miasta), w których gminy zwykle posiadają większość udziałów. Prezes UOKiK za sprzeczne z ustawą antymonopolową ograniczanie konkurencji może nałożyć na podmioty karę pieniężną w wysokości nawet 10 proc. przychodu.

Dotychczasowe doświadczenia i praktyka Urzędu wskazują, że usługi komunalne, m.in. przewozowe, o dostawę wody, odprowadzanie ścieków, składowanie odpadów czy pogrzebowe, zdominowane są przez spółki publiczne a prywatne przedsiębiorstwa są często dyskryminowane. Gminy występują bowiem w podwójnej roli. Z jednej strony same lub poprzez podmioty zależne świadczą usługi, z drugiej ograniczają dostęp do rynku lokalnym spółkom lub narzucają im uciążliwe warunki prowadzenia działalności gospodarczej. Czasem, poprzez zaniechanie czynności, do których są zobowiązane, uniemożliwiając wręcz rozwój lokalnego rynku. Skutkiem ich działań niejednokrotnie jest zawyżanie cen i brak dbałości o odpowiednią jakość usług.

Zwiększenie konkurencyjności na rynkach lokalnych jest jednym z priorytetów Polityki Konkurencji na lata 2008-2010 realizowanej przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Z tego względu UOKiK szczególnie przygląda się działalności gmin. Ich bezprawne działania najczęściej polegają na nadużywaniu pozycji dominującej na rynku zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków, które należą do zadań własnych służąc zaspokojeniu potrzeb wspólnoty samorządowej i odbywają się najczęściej w warunkach monopolu naturalnego – na danym rynku może działać efektywnie tylko jedno przedsiębiorstwo, ponieważ nie jest możliwe wykorzystywanie sieci przez kilka podmiotów. Działalność ta może być prowadzona przez gminę, specjalnie w tym celu utworzoną spółkę komunalną albo przedsiębiorcę prywatnego wyłonionego w drodze przetargu.

Przejawem nadużywania przez gminy swojej silnej pozycji rynkowej jest uzależnianie przyłączenia nieruchomości do lokalnej sieci wodociągowej i zbiorczych urządzeń kanalizacyjnych – będących własnością samorządu – od uiszczenia na jego rzecz nieprzewidzianej przepisami prawa jednorazowej opłaty. Za naruszenie prawa w tym zakresie ukarane zostały m.in. Gmina Jastków (15 tys. zł).