Rady pracowników: zmiany w przepisach

- Na zakwestionowane przepisy ustawy o informowaniu pracowników i przeprowadzaniu z nimi konsultacji nie zgadzaliśmy się od początku, upatrując w nich – jak się okazało słusznie – pogłębienia stanu uprzywilejowania związków zawodowych w życiu gospodarczym. I to w sytuacji, gdy mniej niż 10 proc. ogółu zatrudnionych należy do związków – podkreśla Andrzej Malinowski, Prezydent Konfederacji Pracodawców Polskich.

Sprawa przed TK, w której autorem skargi była KPP, dotyczyła art. 4 ust. 1, 3 i 5 ustawy z 7 kwietnia 2006 r. o informowaniu pracowników i przeprowadzaniu z nimi konsultacji oraz kwestii jego zgodności z art. 31 ust. 1,2 i 3, art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 59 ustawy Konstytucji.

KPP podkreśla, że wskazane przepisy powodują, że prawo wyboru i odwoływania reprezentantów pracowników uzależnione jest od ich przynależności do organizacji związkowej, co pośrednio stanowi przejaw przymusu członkostwa. Tymczasem nie ma przesłanek prawnych do ograniczania stosowania zasady swobody przynależności do związków zawodowych, sprzeciwiającej się zresztą idei upodmiotowienia pracowników i sprzecznej z normami prawa międzynarodowego (m.in. z art. 20 ust. 2 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka ONZ z 1948 r., art. 22 Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych ONZ z 1966 r., art. 5 Europejskiej Karty Socjalnej z 1961 r., art. 11 Wspólnotowej Karty Praw Socjalnych Pracowników z 1989 r.).

Monika Gładoch, pełnomocnik KPP w Trybunale, wskazywała na pojęcie tzw. negatywnej wolności związkowej polegające na tym, że zatrudniony może nie należeć do związku zawodowego a mimo to przysługuje mu tyle samo praw co związkowcom, w tym prawo do bycia informowanym o decyzjach pracodawcy związanych z funkcjonowaniem zakładu.

Jak zauważają eksperci, w obecnych warunkach możliwa jest sytuacja, w której do pracownika nie będącego związkowcem w ogóle nie dotrą informacje od pracodawcy. Mogą one trafić jedynie do zarządu organizacji związkowych i ich członków. Biorąc zaś pod uwagę niewielki stopień uzwiązkowienia w Polsce, przekaz informacji, a co za tym idzie także dialog między pracodawcą i całą załogą, staje się nierealny.

Zarówno w skardze do TK, jak i we wcześniejszych wystąpieniach, KPP zaznaczała, że nie chodzi jej o kwestionowanie pozycji związków zawodowych, ale o dowartościowanie pracowników, niezależnie od tego czy są związkowcami czy nie. Najważniejszą ich cechą podmiotową jest bowiem fakt bycia pracownikiem i to ze względu na nią, niedopuszczalne jest różnicowanie w zależności od przynależności do związków zawodowych. Zakaz różnego traktowania wynika wprost z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Trybunał Konstytucyjny w całej rozciągłości zgodził się z argumentami zawartymi w skardze, uznając art. 4 ust, 1, 3 i 5 ustawy o informowaniu pracowników i przeprowadzaniu z nimi konsultacji za sprzeczny z ustawą zasadniczą. Nie dopatrzył się żadnego konstytucyjnego dobra, którego ochrona uzasadniałaby odbieranie pracownikom niezrzeszonym w związkach zawodowych ich przedstawicielskiego prawa do bycia informowanymi o sprawach zakładu. Odebranie go stanowi ewidentne naruszenie wolności związkowej w jej aspekcie negatywnym, o którym można mówić na podstawie art. 59 Konstytucji RP – uzasadniała wyrok sędzia TK, Teresa Liszcz.

- Wyrok Trybunału z 1 lipca (sygn. K 23/07) ma ogromne znaczenie dla budowania dialogu w przedsiębiorstwach. Jednoznacznie wynika z niego jednak i to, że związki zawodowe nie są jedynym, słusznym reprezentantem interesów pracowników – mówi Henryk Michałowicz, ekspert KPP.