Wyroby budowlane: konieczna nowelizacja

Przemysł materiałów budowlanych to bardzo wiele branż, od kruszyw cementu, wapna, cegieł i innych materiałów ściennych, po ceramikę sanitarną, armaturę czy chemię budowlaną i materiały izolacyjne. Wspomniane unowocześnienie przemysłu miało w poszczególnych branżach różną dynamikę. Niemniej dzisiaj zdaniem ekspertów mamy nowoczesny przemysł, a równocześnie ciągle niedojrzały rynek materiałów budowlanych. Niestabilny, przesadnie reagujący na dowolne bodźce, fałszywe informacje, niemądre prognozy itd. Drugą charakterystyczną cechą naszego rynku jest ciągle zbyt duży udział materiałów niespełniających deklarowanych parametrów technicznych. Oba te zjawiska są szkodliwe nie tylko dla klientów, ale także dla rzetelnych przedsiębiorców.

Możliwości oddziaływania państwa w sferze ekonomicznej (kształtowanie się cen) są niewielkie, co jednak nie znaczy, że żadne. Jak twierdzą eksperci państwo jest dzisiaj największym inwestorem budowlanym, a zarazem kreuje instrumenty popytowe w budownictwie mieszkaniowym. Znaczne możliwości oddziaływania ma państwo w drugiej sferze, czyli jakości - rzetelności deklarowanych parametrów materiałów budowlanych. Tym instrumentem jest ustawa o wyrobach budowlanych. Podstawowym celem ustawy o wyrobach (wdrażającej postanowienia Dyrektywy UE) jest ochrona konsumenta. Cel ten jest realizowany poprzez zwiększenie konkurencyjności (swoboda obrotu w państwach UE) oraz niedopuszczanie do obrotu wyrobów budowlanych nie spełniających deklarowanych parametrów technicznych.

Zdaniem specjalistów charakterystycznym zjawiskiem na naszym rynku budowlanym jest dość powszechne stosowanie niezgodnych z prawem i sztuką inżynierską sposobów obniżania kosztów:

• Zatrudnianie pracowników niewykwalifikowanych oraz stosowanie materiałów o obniżonych, w stosunku do deklarowanych i określonych w projekcie, wymaganiach technicznych. Jest to tym łatwiejsze, iż ustalenie przyczyn niedomagań obiektu budowlanego (po jego zbudowaniu) jest z reguły niejednoznaczne, czyli rozkładające potencjalną odpowiedzialność na kilka czynników (w tym nieprawidłową eksploatację). Stąd końcowy nabywca ma bardzo ograniczone możliwości uwiarygodnienia i zaspokojenia swoich roszczeń z tytułu nieprawidłowych materiałów,
• Uproszczenia technologiczne (czas, jakość) w trakcie realizacji budowy. Niższa cena (w stosunku do cen rzetelnych przedsiębiorców) materiałów nie wynika z podniesienia efektywności wytwarzania, tylko jest skutkiem niedotrzymywania parametrów.

W ocenie sytuacji na rynku materiałów budowlanych należy uwzględnić, według Związku Pracodawców-Producentów Materiałów dla Budownictwa, następujące elementy:

• Wysoki poziom konkurencyjności w branżach, w których potencjał mocy produkcyjnych zdecydowanie przewyższa popyt (np. chemia budowlana, ceramika sanitarna, armatura, okna, płytki ceramiczne),
• Ograniczony (z różnych przyczyn) potencjał wytwórczy w kilku branżach (np. kruszywa, cement, niektóre elementy ścienne),
• Prymat ceny nad walorami użytkowymi i technicznymi, przy zdecydowanie niedostatecznej informacji i wiedzy klientów.

Zapewnienie spełnienia wymagań technicznych oznacza odpowiednie zwiększenie kosztów produkcji. Niektórzy starają się tych kosztów uniknąć. Na rynku funkcjonują kombinatorzy, oszuści, a ich działanie jest niestety społecznie akceptowane. Przyczyny tego stanu są następujące:

• określony poziom zachowań społecznych,
• ograniczone (w stosunku do aspiracji) możliwości ekonomiczne,
• bezkarność czyli nieskuteczność kontroli.