Darowizny w spółce

Czy nabycie udziałów w spółce z o. o. poniżej wartości nominalnej powoduje obowiązek zapłaty podatku od spadków i darowizn?

Udział w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością jest prawem majątkowym, które może być zbyte, odziedziczone czy zastawione. Powstaje jednak wątpliwość - czy w razie nabycia udziału po cenie niższej niż wartość nominalna - pozostałą nadwyżkę można uznać u nabywcy za darowiznę. Odpowiedź na to pytanie ma znaczenie w świetle ustawy z dnia 28 lipca 1983 roku o podatku od spadków i darowizn (Dz. U. nr 142, poz. 1514).

Zgodnie z przepisami Kodeksu spółek handlowych kapitał zakładowy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, który powinien wynosić co najmniej 50 000 złotych, dzieli się na udziały o równiej lub nierównej wartości nominalnej. W każdym wypadku wartość nominalna udziału nie może być niższa niż 50 złotych (art. 154 Ksh). Udziały nie mogą być obejmowane poniżej ich wartości nominalnej. Jeżeli udział jest obejmowany po cenie wyższej od wartości nominalnej, nadwyżkę przelewa się do kapitału zapasowego. Przypominam, że zbycie udziału, jego części lub ułamkowej części udziału oraz jego zastawienie powinno być dokonane w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi (art. 180Ksh).

Zgodnie z powyższym, należałoby zastanowić się, czy możliwa jest umowa cywilnoprawna (np. umowa sprzedaży), w której cenę udziału w spółce z o. o. strony określiłyby na mniej niż 50 zł. W wypadku udzielenia pozytywnej odpowiedzi na takie pytanie, należy rozważyć, czy taka transakcja nie rodziłaby obowiązku zapłaty podatku od darowizny, którą stanowiłaby nadwyżka wartości nominalnej udziału nad jego wartością umowną.

Odpowiedź na postawione pytania nie wynika wprost z przepisów prawa podatkowego. W doktrynie i orzecznictwie problem ten rozpatrywany był głównie pod kątem dopuszczalności i skutków prawnych zawarcia umowy sprzedaży rzeczy i praw majątkowych poniżej ceny rynkowej. Ustawa o podatku od spadków i darowizn stanowi jedynie, że podatkowi temu podlega nabycie przez osoby fizyczne m. in. praw majątkowych wykonywanych na terytorium RP tytułem darowizny. W takim wypadku podstawę opodatkowania stanowi wartość nabytych praw majątkowych ustalona według ich stanu w dniu nabycia i cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego.

Tym zagadnieniem zajął się Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Bałuty, który wydał w dniu 31 maja 2005 roku postanowienie w sprawie interpretacji prawa podatkowego (IUSBIV436/1/05). Pytanie podatnika brzmiało: Czy umowa sprzedaży udziałów pomiędzy dotychczasowymi udziałowcami za kwotę poniżej ich wartości minimalnej podlega podatkowi od spadków i darowizn? W sprawie przedstawiono następujący stan faktyczny:

W dniu 3 lutego 2005 roku podatnik nabył 329 udziałów w spółce z o.o. za cenę 50,00 zł. Natomiast nominalna wartość sprzedanych udziałów wynosi 32.900,00 zł. Wątpliwość zapytania dotyczy możliwości zastosowania art. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, czyli uznania, że zakup udziałów dokonany poniżej wartości rynkowej zawierał w sobie darowiznę, tj. nieodpłatne świadczenie uczynione na rzecz podatnika kosztem majątku Spółki - w związku z art. 888 k.c.

W uzasadnieniu postanowienia czytamy m. in.:

W ocenie tutejszego organu podatkowego nie ma podstaw prawnych do kwestionowania treści czynności prawnej, którą zawarły strony tj. umowy sprzedaży. Strony czynności ustaliły w umowie cenę jako element konieczny dla zaistnienie tego stosunku obligacyjnego. Dlatego też ustawa o podatku od spadków i darowizn - a w szczególności art. 1 ust. 1 pkt 2 nie znajdzie zastosowania w przedstawionym stanie faktycznym.

Reasumując, z zastrzeżeniem możliwości zmiany ww. postanowienia przez organy wyższych instancji, przedstawione stanowisko należy uznać za słuszne. Organ podatkowy oddzielił dwie zasadnicze kwestie: nabycie i objęcie udziałów, nie oceniając prawidłowości zawarcia takiej umowy w świetle przepisów prawa handlowego. Z podatkowego punktu widzenia, istotnie w sprawie nie znajduje zastosowania art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn, więc nie ma prawnej podstawy do uznania, że miedzy stronami czynności cywilnoprawnej doszło do darowizny.

Monika Markisz

Spółka DORADCA Zespół Doradców Finansowo-Księgowych Spółka z o.o. GRUPA FINANS-SERVIS z siedzibą w Lublinie